این مطلب را در وبلاگ سیاسی ام نوشته ام ولی بی ارتباط به این وبلاگ هم نیست. دوست داشتید بخوانید:

         منم خرم نمی فهمم هیچی رو!

* علی ملیحی کلوز آپ هفتم را نوشته است، این "درد مشترک" فریادهای مشترک می خواهد، حالا کلوز آپ هفتم به قلم صمیمی علی ملیحی تا دیگر چیزی از این چند روز سگی ناگفته نمانده باشد را بخوانید،مهمتر از همه این که اینجا"خود ِ علی ملیحی" است که سخن می گوید:

                                                 (۷)

می دانی رشید همیشه همه از من می خواهند چیزی را منتشر کنم. این بار من می خواهم از تو که این چند خط را به 6 گانه ات پی نوشت کنی!بگذر از آن مقاله هایت که سانسور کردم جای دیگری آن سانسورهای مرا جبران کن!

 نمی دانم تاکی قرار است این خاطرات آزاردهنده را با خود و در شبهای خود قایم بکنم و خنده های دروغینم را به آنها که مرا خندان می خواهند تحویل بدهم. از بخت بد ما بود که باید نخستین شنونده خبر بازداشت باشیم تا برای مخاطبان عزیز اینترنتی و شنگول و گل منگول میهن سر فراز 2500 ساله تمدن ساز منتشر کنیم. خبر بازداشت نزدیک ترین کسان، خبر بازداشت نزدیک ترین دوستان و حتی به گوش شنیدن تیر خالی کردن به درب چوبی ادوار و هجوم ابلیس ها به داخل محل و ماوایت. خاطرات برای بازداشت هر خری در این لیست مسنجر و در این دفترچه تلفن دارم که باید بگویم و نگفته ام. نگفته ام احساس آن روز تلخ آبان پارسال را که علی نیکونسبتی را گرفتند و برادرش را پشت تلفن نمی شناختم و خبر را بعد از مجتبی بیات دومین نفری بودم که می شنیدم . همان ظهرش با علی حرف زده بودم . نیم ساعت بعد صدای برای اولین بار مضطرب سعید قاسمی نژاد که" ملیحی!سراغ رشید رفته اند" و آن وضعیت ما و آن روزهای لعنتی که ادامه دارد.می دانی! خبر بازداشت باید مختصر باشد! چه زمانی گرفتند؟ کجا گرفتند؟چه برده اند؟ و این بابا چه کاره بوده است؟ اصلا اسلوب معین دارد مثل برگه تایپی است فقط اسم طرف را عوض می کنم!   و مرگ بر من که محافظه کاری اجازه ام نمی دهد این دردها را لاقل به خانه خودم بنویسم و به خانه دوم و خصوصی تو می آیم.تو که آن شب در تلفن گفتمت که بیا و یه پیامی به این 4 تا بده دور از جون بلاتشویش ، تو با این ها هم درد هستی و این بلا بر سر تو هم آمده است و آن ضرب المثل معروف مرا که بر عکس کردی و می گویی که "اگر به من بگویند چند سالت است می گویم 26 سال است که جمهوری اسلامی مرا نخورده!"را در ذهن مرور کردم  و تو خندیدی و خندیدی و از آن جوک بی نمک  من که" یه روز یه ترکه یا شاید هم یه لره یا شاید هم یه فارسه به بچه اش می گوید برو نان بگیر....." خندیدی و چقدر خوب است که تو لا اقل به من/ما  می خندی و ما در این تهران لعنتی راه می رویم و تو به بیمارستانی.

3 شبانه روز بود که این بچه ها کارشان این بود که به من زنگ بزنند و بگویند که چه کرده اند. می دانی لا اقل اگر کاری نمی شود کرد! اگر هیچ گهی نمی توان خورد، خبرش را که می توان زد! خاک بر پیشانی من که باید صادق تلفنم بزند و بگوید "علی اینها ما را بیرون انداختند و مرا 100 متر روی زمین می کشیدند تمام پشتم خلیده است" و من بگویم به مزاح که "ای وای که اگر در مملکت اسلامی خلخال از پای آن زنیکه یهودی بکشند چه می شود و چه نمی شود و بگویم که آخر صادق جان بد کرده اند از زیر باران نجاتت داده اند که خیس نشوی و سرما نخوری؟ حالا روی زمین کشیدنت؟ارزش خبریش بیشتر می شود! دیشب که بردندشان هم با هم حرف زدیم.  صبحش در را شکسته بودند. ظاهرا 4 تا لات بین دانشجویهای سوسول از من بدتر پیدا شده بود و به کمک شان آمده بودند. 1 گذشته بود که زنگش زدم که فلانی زنده ای و هنوز پرتت نکرده اند بیرون؟گفت "نه اما امشب بیشترند" گفتم "به اوین می برندت که انقدر دهن نظام را سرویس نکنی شدی معضلی برای نظام با یک لیسانس کوفتی ات! برو با مجتبی چخوف ات را منتشر کن در دفتر انتشارات تان که 4 تا لیوان برای چای بیشتر ندارید"  خندید سردش بود و شاید هم خوابش می آمد گفت که "این آقایان محترم حراستی هم اینجا پیش ما ایستاده اند و بندگان خدا از زندگی افتاده اند اینها البته علی جان مزدور نیستند(بلند می گفت که بشنوند)گفتم "بابا گوشی را بهشان بده تا برایشان جک خوبی بگویم و سرگرمشان کنم" گفت "به خودم بگو تا برای بچه ها هم تعریف کنم" گفتم "شب گذشته زن شوهری بر اثر گازگرفتگی مرده اند،همشهری عزیز وقتی بوس هست گاز چرا؟"بلند خندید و بچه ها از او پرسیدند که کیست و گفت"علی است کی است نصفه شبی؟" خداحافظی کردیم و ده دقیقه بعد آنها  را گرفته بودند. جوجه ابلیس هایی  که من می خواستم در گوشش شان جوک بگویم تا سرگرم شوند ،دست صادق و مهدیه و سعید و مجید را گرفته و آنها  را به جلوی درب دانشگاه کشانده و تحویل ابلیس ها داده بودند...

******                      *******                  *******           *********

 رشید اسماعیلی:علی فکر نکن من در تمامی این نمی دانم چقدری که رفیق بوده ایم "گاو" بوده ام و نمی فهمیده ام،اگر چه یاد گرفته ام که چطور باید نقش یک گاو خوب و سر به زیر را بازی کرد اما می فهمیدم...تو هم می فهمیدی...ولی خودت می دانی حکایت پوزه بندهایی که بر دهان همه ی مان زده اند، پوزه بندهایی که یکی-دو تا نیست از یک جا و دوجا هم نیامده ،من ولی از چشمهایت می فهمیدم، می دانم و می دانی و شاید بدانند.نوشتی و چه خوب کاری کردی، من هم یک کلمه اش را  سانسور نکردم،گوربابای هر کسی که خوشش نمی آید...بگذار برای سالی یک بار هم که شده خودمان باشیم،خودمان و دردهایمان، پس خوش آمدی به اینجا، خوب شد که تو هم آمدی تا همه با هم بالا بیاوریم... حالا می فهمی که چقدر نشئگی اش خوب است. مهدیه، صادق، مجید و سعید از اوین آزاد می شوند، می شناسم شان،می دانم که مقاومند... ما اما از حصار این زندگی سگی  کی آزاد می شویم؟ بعد از مرگ؟!

متاسفانه تا حالا نتوانسته ام این وبلاگ را آنگونه که می خواستم و با آن مطالبی که دوست داشتم به روزش کنم، با اینکه مطالب زیادی برای قرار دادن در این وبلاگ نوشته بودم عملا فرصتی برای تایپ آنها نیافتم، حالا یکی از دوستان یک قولی برای تایپ مطالب داده ببینیم  قولش حسابی است یا مثل قولهای خودمان الکی از آب در خواهد آمد!

         ****                                   ****                              ****

دوست هنر مند و خوبم "رها بینش پژوه" (موسیقی دانی که از او بیشتر خواهید شنید)مجموعه ای از اشعار فدریکو گارسیا لورکا را ترجمه کرده که البته نیتش چاپ آنها نیست، (نیتش را نمی گویم تا خودش کارش را انجام دهد!) "رها" لطف کرد دو شعر لورکا را که من خیلی دوست دارم  و رها خودش انها را ترجمه کرده به من داد تا اینجا بگذارم. البته این را هم بگویم که غیر از ترجمه های بی نظیر و استادانه ی شاملو، احمد پوری هم ترجمه های خیلی خوبی از شعرهای لورکا انجام داده، که بهترینش تحت عنوان "مرغ عشق میان دندانهای تو" و به وسیله ی نشر چشمه منتشر شده. در مورد لورکای دوست داشتنی بعدها بیشتر خواهم نوشت، فعلا توضیح اضافی ممنوع. دو شعر زیبای لورکا با ترجمه ی خوب رهای عزیز را بخوانید:

         وصیت نامه

زمانی که مُردم

مرا با گیتارم در خاک کنید

آنجا زیر ماسه ها

میان آن دو درخت لیمو

و انبوهی ِ بوته های نعناع

زمانی که مردم

مرا در خاک کنید

اگر می خواهید

در بادگیری خشتی

زمانی که مًردم!

*****               *****                        *****                                                       

 مگذار هر گز از دستت بدهم...

                                                      (این را برای آن پری کوچک غمگین می نویسم)

مگذار هر گز از دست بدهم

شکوه چشمان تندیس وارت را

بوی غریب گل سرخی را که

گرمای نفسهایت ، شبها بر گونه هایم می نشاند

وحشت دارم از بودن در این ساحل

چون درختی خشکیده، در حسرتِ

سبزی یا حتی برگ و جوانه ای

که پایان دهد این اندوه دوری را

اگر گنج پنهان منی

اگر صلیب منی و زخم دهن گشوده ام

اگر سگی هستم و تو تنها صاحب منی

مگذار هر گز از دست دهم

جرعه هایی را که از رودخانه ی تو برگرفته ام

و درختان پاییز غمزده ام را با آن نَمی زده ام

تا از رویای آب نصیبی برند:

تو آن رویایی.

صدا*

آنکه بر در می کوبد

صدای من است

خسته و تراشیده

از کوهها و بیابانهای دور گذشته است

صدایم را بشنو

روزهای بسیار است

دراز کشیده ام در این اتاق

و موریانه ها را تماشا می کنم

که بر اندام جوانم قدم می زنند

موشی در سرم خانه کرده

و مغزم را می خورد

شبهای بسیار است

دراز کشیده ام در این اتاق

انگشتانم پوسیده

کلمات بر لبم خشکیده

تنها صدایم از دریچه گریخته

آنکه بر در می کوبد

پی نوشت:

*آنچه خواندید شعری است از الیاس علوی شاعر توانای افغان از مجموعه ی من گرگ خیالبافی هستم سروده ی این شاعر، خواندن این مجموعه که از سوی موسسه ی انتشاراتی آهنگ دیگر منتشر شده است نه تنها خالی از لطف نیست که می تواند لذت بخش هم باشد.

      شکم سیر و مغر پیر و انقلاب مخملی !

             در مورد شاهین نجفی(بخش دوم و پایانی)

                                            برای "سورنا هاشمی" به پاس پایان رنج نبودنش

 به جای مقدمه:

تجربه ی زندان برای فرد زندانی در برگیرنده ی انواع رنجهاست، رنجهایی که نه تنها دستمایه ی اعتراضات فعالین حقوق بشر که ماده ی خام برخی از درخشان ترین رمانهای تاریخ ادبیات نیز بوده اند. با این حال تا کنون کمتر کسی رنج اطرافیان "یک زندانی سیاسی" را محل توجه قرار داده است، رنج همانها که فرد زندانی را دوست می دارند و در نبودش تجربه ی فقدانی شگرف و خلائی عظیم را از سر می گذرانند. متاسفانه از کودکی با این رنج آشنا بوده ام، رنج عزیزی را در بند یا زیر تیغ داشتن، آخرین بار اما رنج نبودن "سورنا هاشمی" بود، سورنا حالا آزاد شده است، به پاس این آزادی و به پاس پایان رنج نبودنش این نوشته را به او تقدیم می کنم، چرا که می دانم سورنا بنا به طبع عاصی و سر کشش موسیقی و کلام هنرمندانی چون نجفی را دوست می دارد، شاهین و سورنا به هم بی شباهت هم نیستند؛  حساسیت ویژه در برابر تبعیض و بی عدالتی مهمترین شباهت آنهاست. امیدوارم دیگر تجربه ی فقدان هیچ عزیزی چه در زندان چه در گورستان و لعنت  آباد و گلزار و خارزار و...  نه بر من نه بر هیچکس دیگر تحمیل نشود... ما دیگر شانه هایمان برای تحمل بار مصیبت ضعیف و لرزان است... تاریخ مان پر است از رنج نبودن ها... می شنوی پری کوچک غمگینم؟ با تو هم هستم؛ شانه هایمان بار مصیبتی دیگر را یارای کشیدن ندارد.

در این زمانه ی رنج نبودن ها و در جهانی که تولد حادثه است و مرگ واقعیتی قاطع خبر آمد که 20 شهریور تولد شاهین نجفی بوده است... می توان تبریک گفت و می توان بابت "رنج بودن" که کم از رنج نبودن نیست دلداریش داد... به هر حال شاهین عزیز تولدت(...) جای خالی را هر جور که دوست داری پر کن...

  جهت مطالعه ی متن کامل این نوشتار ادامه ی مطلب را کلیک کنید  

ادامه مطلب

               ما که از مَردی مُردیم لا اقل تو زن باش

                  در مورد شاهین نجفی(بخش اول)

                                                                             برای «پری کوچک غمگین»

                                                                                    (1)

اینکه آیا می شود برای خوب و بد موسیقی معیاری تعیین کرد یا نه اگر نگوییم بحثی بی نتیجه، لا اقل تا حدود زیادی جدال برانگیز است. ریشه ی جدال البته به فلسفه ی هنر باز می گردد، آنجا که در باب غایت و مبنای ارزش اثر هنری بحثهای مفصلی در گرفته ، بحثها و پرسشهایی از این دست که معیار زیبایی اثر هنری چیست؟ ذائقه ی عوام؟ ذائقه ی خواص؟ آیا اساسا ً آنگونه که برخی مدعی هستند می توان برای زیبایی شناسی هنر وضع قاعده کرد؟ هدف هنر چیست، صرف حظ ّ بصری و شنیداری یا مبارزه با آنچه به هر حال  نامطلوب و ظالمانه انگاشته می شود ؟ هنر اجتماعی؟ هنر متعهد؟ هنر مبارز؟ یا هنر برای هنر(شعار پارناسین ها)؟

حالا به سئوال صدر نوشته باز گردیم؛ موسیقی خوب کدام است و موسیقی بد چیست؟ من معیاری برای تعمیم ندارم، شاید بهتر آن باشد که بگذاریم ...

جهت مطالعه ی متن کامل این نوشتار ادامه ی مطلب را کلیک کنید:

ادامه مطلب

 

   برگ اول از دست نوشته های یک دگر اندیش

 

"به آینده یا گذشته، به زمانی که اندیشه آزاد است و آدمها با یکدیگر تفاوت دارند و تنها زندگی نمی کنند – به زمانی که حقیقت وجود دارد و شده را ناشده نمی توان کرد:

از دوران همگونی،از دوران انزوا، از دوران «ناظر کبیر»، از دوران دوگانه باوری- سلام!"*

 

اینها دست نوشته هایی است برای همه کس و خطاب به هیچ کس. اینجا می نویسم تنهابرای "نوشتن". می نویسم برای آن دیگری ِ درونم که از ترس مدتهاست  به جایی در اعماق ناخود آگاهم تبعیدش کرده ام. می نویسم چون هیچ چیز بیشتر از نوشتن مرا به این دنیا وصل نمی کند، زنده ام به خاطر ننوشته هایم و می خواهم زنده بمانم تا بنویسم؛ پس زنده ام تا روایت کنم.

 این روایت من است، روایت دیگری ِ درون من که از او می خواهم مرا به خاطر تمام این سالهای سرکوب و دو رویی ببخشد. این تقصیر من نیست که در جامعه ای زندگی می کنم که همه ی رفتارهای انسان باید در آن غیرواقعی و تصنعی باشد تا پذیرفته شود، تا اجازه پیدا کند از همین حداقلها بهره مند باشد آری اینجا باید خودت نباشی تا حتی دوستانت را از دست ندهی! دیگری  را تنها من یا حکومت سرکوب نمی کنیم. جامعه هم سرکوب می کند حتی گاهی نزدیکترین افراد به آدم سرکوبش می کنند و اینها همه از مصائب زیستن در جامعه ایست که دیگری به رسمیت شناخته نمی شود و "فردیت"  همه جا با تحقیر مواجه است.

دیگری درون من بیش از هر چیزی گرفتار دغدغه های "وجودی" خویش است، به همین خاطر اینجا بیشتر از اینکه بخواهم از پوپر و لاک یا سروش و مردیها بنویسم از کامو و کافکا یا شاملو و هدایت خواهم نوشت.

اینجا آن من ِ سیاسی به محاق خواهد رفت اگرچه نه کاملا چرا که در جامعه ای که سیاست پایش را به تمامی حریمهای ممنوعه گذاشته است رهایی کامل از آن جز لافی گزاف نخواهد بود.

 این فرصت اجباری کناره گیری از جنجالهای پایتخت بار دیگر مرا به سه معبود زندگی ام؛ ادبیات، فلسفه و موسیقی پیوند داده است اینها را می نویسم تا تو را نیز ورای این جنجالهایی که می گذرند در لذت دنیایی "دیگر" شریک کنم، شاید در این روزهای سختی که از سر می گذرانی این تنها کاری باشد که بتوانم برایت انجام دهم؛ لذت شرکت در جهان فراخ و بی همتایی که ناتورالیستهایی چون زولا یا رئالیستهایی چون  جویس یا اگزیستانسیالیستهایی چون سارتر یا از سارتر دلنشین تر داستایفسکی و کامو در برابرمان می گشایند، یا حتی جهان عقل ستیز و یکسره شر و شور رمانتیکها و آن مجوس تک افتاده ی شمال: گئورگ هامان

اینجا شاید روزنه ای باشد به سوی قلمروی احساسات کمتر شناخته شده یا اصلا سرکوب شده ی بشر. نوستالژیای آن آرامش عدمی در جایی که "وجود" هنوز با علامت سوالهای جدی مواجه است. آنجا که با شکست خدایان، دین طبیعتگرایان عصر روشنگری نیز نتوانست این علامت سوال را پاک کند، پست مدرنیسم نیز تنها تئوریزه کردن این سرگردانی بعد از شکست اسطوره ی روشنگری بود. خدایان جدید از فاوست گوته تا پرولتاریای مارکس هیچکدام دری به نجات "دیگری ِ درون" نگشوده اند. حکایت هنوز همان حکایت سرگردانی است نه ابرمرد نیچه، نه اراده گرایی سارتر، نه گرگوار ِ کافکا، نه بیگانه ی کامو، نه مرد هنرمند جویس هیچ یک نتوانستند دری به رهایی برای خویش بگشایند. دیگر دنبال یک جواب گشتن کار عبثی استُ این همان کار عبث و شکنجه واری است که خدایان سیزیف را به آن محکوم کرده اند . شاید زندگی همین سئوال باشد مرور سوال از هجای اول تا آنجا که به علامت سئوال می رسیم و دوبار بازگشتن و دوباره مرور کردن مثل سنگی که سیزیف به قله ی کوه می برد و ناگزیر باز به دامنه می غلتاند تا دوباره به قله باز آردش؛ کار عبث!

شاید در جایی که نیرویی اهریمنی بازگشته از "فعر قرون" یک شکل و یکرنگ کردن جامعه به هر شکل و ترتیب را هدف گرفته است اینکه هر کس "دیگر بودگی" خویش را فریاد بزند سیاسی ترین ِ کارها باشد.  حکومتهای توتالیتر چه آنها که به ایدئولوژیهای فاشیستی مجهز بوده اند و چه آنها که می کوشند توتالیتاریسم را به نام خدا یا طبقه ی کارگر غسل تعمید دهند همه در یک نکته مشترکند و آن تلاش برای یکرنگ و یک شکل کردن جامعه است. جوهر جامعه، رابطه آزاد بین فرد فرد مردم است. حکومتهای توتالیتر اما با نشانه گیری این رابطه ی آزاد عملا جامعه و وجدان جمعی آن را مضمحل می کنند. اینگونه است که «نفسها ابر، دلها خسته و غمگین و درختان اسکلتهای بلور آجین» می شوند، در جامعه ای که وجدان جمعی مضمحل شده «سرها در گریبان» می رود و «دستها پنهان» می گردد.
حکومتهای توتالیتر در عین حال به انسان آنگونه که هست رضایت نمی دهند و سودای ساختن انسانی دیگر را در سر می پرورند. به همین جهت است که توتالیتاریسم در پی تحمیل نوعی فراموشی تاریخی بر سپهر جامعه بر می آید و در این راه حتی از دستکاری خاطرات جمعی ابا نمی کند. انسانها باید گذشته و خاطرات خود را وابگذارند و دیروز و امروز و فردا را تنها در آینه ی ایدئولوژی ببینند. در جوامعی که ذ یل دولتهای توتالیتر زیست می کنند انسان تنها وسیله ایست برای تحقق آرمانی والا یا ابزاریست در خدمت ذاتی برتر(نژاد یا خدا) از این روست که در چنین جوامعی وجود عرصه ی خصوصی قابل تصور نیست. همه چیز حتی خلوت ذهن آدمیان ملک دولت است.«دقیقا به همین خاطر است که این دولتها صرفا با دشمنان عملی خود نمی ستیزند بلکه دشمنان بالقوه و ذهنی خود را نیز می جویند و عقوبت می کنند»(چند گفتار درباره ی توتالیتاریسم، عباس میلانی)
بزرگترین جنایت دولتهای توتالیتر که در واقع مقدمات جنایات بعدیشان محسوب می شود کشتن روح جامعه است. آنها روح جامعه و هر گونه همبستگی درونی بین افراد را از بین می برند. در جامعه ی توتالیتر بر خلاف جوامع آزاد، انسان، «فرد» نیست، بلکه در «تنهایی اتمیزه ی خویش» محبوس است. «فرد» می تواند با دیگران همبسته شود اما آن موجود محبوس در زندان تنهایی نه تنها قادر به همبستگی با دیگران نیست بلکه گاه به عامل بی اراده ی منویات ایدئولوژیک دولت توتالیتر تبدیل می شود، این همان چیزیست که هانا آرنت در تشریح وضعیت آیشمن طی محاکمه اش ،« ابتذال شر» می نامد؛ حکومت توتالیتر با کشتن فردیت روح جامعه و اراده ی اخلاقی افراد را نابود می کند.

 

من اینجا به هیچ چیز جواب نمی دهم تنها پرسش را تکرار  و پاسخها را مرور می کنم. من هم مثل تو پاسخی ندارم شاید اصلا هیچ پاسخ واقعی وجود نداشته باشد  از این رو دست نوشته های یک دگر اندیش دعوتی است به تفکر آن هم در جامعه ای که هیچ سنت فکری فراگیر ندارد. دعوتی است به فردیت و احترام به دگر بودگی و دگر اندیشی و دعوتی به وجدان در زمانه ای که جنگ فرسایشی برای بقا همه را به ابتذال شر گرفتار کرده است.

پی نوشت:

* اینها اولین جملاتی است که قهرمان 1984 جرج اورول به دور از چشمان ناظر کبیر و در خلوت چند سانتیمتری خود روی کاغذهای قاچاق خود نوشت.

********************************************************************* 

** این وبلاگ را فعلا هفته ای یکبار یا شاید هم ده روز یک بار به روز می کنم، زحمت کارهای این وبلاگ هم البته به گردن دوست عزیزی است که تشویقهایش مهمترین انگیزه ی آغاز نوشتن در این وبلاگ بود.